सातत्यपूर्ण सर्वकश मूल्यमापन|| वर्णनात्मक नोंदी इयत्ता पहिली ते आठवी ||
सातत्यपूर्ण सर्वकश मूल्यमापन वर्णनात्मक नोंदी.
बालकांच्या मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम 2009 सली भारतात लागू करण्यात आला. याच कायद्याअंतर्गत 2009 -10 या शैक्षणिक वर्षापासून महाराष्ट्रातील राज्यातील सर्व शाळात पहिली ते आठवीसाठी सातत्यपूर्ण सर्व कशमल्ली मापन पद्धती लागू करण्यात आली.
विद्यार्थ्याचे सातत्यपूर्ण सर्वकश मूल्यमापन करणे या संकल्पनेचा शब्दार्थ मुलांचे सतत व सर्व अंगाने होणारे मूल्यमापन यात प्रामुख्याने दोन घटकांचा समावेश करण्यात आला आहे, आकारिक मूल्यमापन व संकलित मूल्यमापन. आकारिक मूल्यमापन म्हणजे विद्यार्थी प्रत्यक्ष आकार घेताना शिकताना करावयाची मूल्यमापन तर संकलित म्हणजे सत्र च्या शेवटी केले जाणारे मूल्यमापन विद्यार्थ्यांच्या संपादन नुकीची पडताळणी होय.'सातत्यपूर्ण सर्वकश मूल्यमापन वर्णनात्मक नोंदी.'
कार्यपद्धती,
अ ) आकारिक मूल्यमापन (Formative Evaluation )
सर्व शिक्षकांनी खालील साधने अंतरे उपयोगात आणून वर्ग पातळीवर विद्यार्थ्यांचे आकारिक मूल्यमापन करावे आणि प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या त्यासंबंधीच्या आवश्यक नोंदी ठेवाव्यात.
1) दैनंदिन निरीक्षण.
2) तोंडी काम.
3) प्रात्यक्षिके / प्रयोग.
4) उपक्रम/ कृती.
5) प्रकल्प. प्रकल्प यादी
6) चाचणी.
7) स्वाध्याय/ वर्गकाम.
8) इतर.
✴️ आकारिक मूल्यमापन साधने.
आकारिक मूल्यमापनात वरील मूल्यमापनाची साधन तंत्र यापैकी इयत्ता विषय आणि उद्दिष्टे विचारात घेऊन अधिकाधिक साधन तंत्राचा वापर करावा. यात किमान पाच साधन तंत्रे यांचा वापर करावा. कला कार्यानुभव, शारीरिक शिक्षण व आरोग्य या विषयासाठी किमान तीन साधन तंत्र याचा वापर करावा.
प्रत्येक साधन तंत्रास योग्य भारांश द्यावा. तसेच विद्यार्थी वर्षभरात किमान एक प्रकल्प करतील असे पाहावे. प्रत्येक सत्रात किमान एक छोट्या कालावधीची लेखी चाचणी पुस्तकासह (Open book test) घ्यावी. विद्यार्थी विषय आणि उद्दिष्टे इत्यादीनुसार उपरोक्त साधन तंत्राचा उपयोग बाबत आकारिक मूल्यमापन लवचिक राहील.
✴️सातत्यपूर्ण सर्वकश मूल्यमापन वर्णनात्मक नोंदी.✴️
सातत्यपूर्ण सकस मूल्यमापन आकारिक मूल्यमापन नोंदी व संकलित मूल्यमापन प्रश्नपत्रिका PDF डाऊनलोड करा.
ब ) संकलित मूल्यमापन(Summative Evaluation )
प्रथम सत्राच्या अखेरीस पहिले संकलित मूल्यमापन करावे. द्वितीय सत्राच्या अखेरीस दुसरी संकलित मूल्यमापन करावे. संकलित मूल्यमापनात विषयांच्या उद्दिष्टानुसार लेखी, तोंडी, प्रात्यक्षिक प्रश्नांचा समावेश करावा.
✴️ आकारिक मूल्यमापन व संकलित मूल्यमापन भारांश ✴️
✴️ आकारिक मूल्यमापनासाठी सूचना :-
1) आकारिक मूल्यमापन विद्यार्थ्यांचा शारीरिक, बौद्धिक, भावनिक सर्वांगीण विकास होऊन त्याचे व्यक्तिमत्व कसे आकाराला येत आहे हे नियमितपणे पडताळून पाहावे. म्हणजे आकारिक मूल्यमापन शिक्षण हक्क कायद्याच्या अंमलबजावणीमध्ये आकारिक मूल्यमापनाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. त्यामुळे प्रत्येक विद्यार्थ्याचे आकारिक मूल्यमापन गांभीर्याने करणे आवश्यक आहे.
2) आकारिक मूल्यमापन करण्यासाठी आठ साधन तंत्र वापरून केलेल्या मूल्यमापनांमधील विद्यार्थ्यांचा प्रतिसाद सहभाग विचारात घ्यावा. मूल्यमापनाचा विचार जैविक कौशल्याच्या अंगाने करावा. विद्यार्थ्यांची जिज्ञासा शोधून वृत्ती चिकित्सक प्रति सर्जनशील विचार करण्याची क्षमता संवेदनशीलता विद्यार्थ्यांचे परस्परांशी असलेली सहसंबंध सहज संवाद साधण्याची क्षमता ताणतणावांना तोंड देण्याची भावनिक ताकद या सर्व गोष्टींची दखल घ्यावी. ही सर्व कौशल्य विद्यार्थ्याच्या वर्तनात दृश्य स्वरूपात देण्याच्या दृष्टीने विद्यार्थ्यांशी वेळोवेळी सुसंवाद साधावा त्यामुळे शिक्षण प्रक्रिया उद्दिष्टानुसार व जीवनाभिमुख होण्यास मदत होईल.
3) आकारिक मूल्यमापना मधून संविधानातील मूल्य, गाभा घटक व जीवन कौशल्य याचे मूल्यमापन व्हावे.
4) प्रत्येक सत्रातील आकारिक मूल्यमापनामध्ये सातत्य रहावे. वरील आकारिक मूल्यमापनाच्या आठ साधन तंत्रापैकी विषय व उद्दिष्ट नुसार उपयुक्त मूल्यमापन साधनाद्वारे विद्यार्थ्याचे मूल्यमापन करण्यात यावे.
5) कला, कार्यानुभव आणि शारीरिक शिक्षण व आरोग्य या विषयामुळे विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास होण्यास मदत होते. शिक्षण प्रक्रिया जीवनाशी जोडली जाते व मूल्यांचा परिपोष होतो. त्यामुळे या विषयास मूल्यमापन योग्य प्रकारे करून विद्यार्थ्यांना प्रेरणा व प्रोत्साहन द्यावे.
6) आकारिक मूल्यमापन करताना शिक्षकांच्या मार्गदर्शनातील उनिवा आणि विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी दूर होऊन विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन संबोध Concept व कौशल्य दृढ होण्यासाठी योग्य ते नियोजन करून कृती करावी.
7) प्रत्येक व्यक्तीमध्ये विविध स्वरूपांच्या सुप्त क्षमता असतात त्या सुप्त क्षमतांचा शोध घेण्यासाठी व त्यांचा विकास साधण्यासाठी विविध अध्ययन अनुभव व उपक्रम योजावेत. साधल्या जाणाऱ्या व्यक्तिमत्व विकासाच वेळोवेळी मूल्यमापन करावे.
8) अतिरिक्त पूरक मार्गदर्शन आकारिक मूल्यमापन करताना विद्यार्थी संपादनुकीमध्ये मागे असल्याचे आढळून येईल अशा विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी त्रुटींचा शोध घ्यावा व त्यानुसार वेळोवेळी विद्यार्थ्यांना वैयक्तिक पातळीवर आणावे.
सातत्यपूर्ण सर्व कशमूल्यमापन शिक्षक मार्गदर्शक पुस्तिका डाऊनलोड करा.
सातत्यपूर्ण सर्वकश मूल्यमापन वर्णनात्मक नोंदी.
✴️ संकलित मूल्यमापन:-
संकलित मूल्यमापन प्रथम व द्वितीय सत्राच्या क्रिस लिखित तोंडी प्रात्यक्षिक स्वरूपात करण्यात यावे. लेखी स्वरूपातील साधनांमध्ये मुक्ततरी प्रश्नांचा (Open miended question ) अधिक वापर करण्यात यावा संविधानातील मूल्य गाभा घटक जीवन कौशल्य व दुर्गा मी उद्दिष्टे या संदर्भातील मूल्यमापन होण्याच्या दृष्टीने विचार करण्यात यावा.
1) पहिले संकलित मूल्यमापन प्रथम सत्राच्या अखेरीज व दुसरी संकलित मूल्यमापन द्वितीय सत्राच्या अखेरीस तोंडी प्रात्यक्षिक वर्ग स्तरावर शाळा स्तरावर शिक्षक व मुख्याध्यापक यांनी ठरवून करावे.
2) संपूर्ण शिक्षण प्रक्रियाच आनंददायी असणे आवश्यक आहे विद्यार्थ्याला आपली मत पुस्तके व सहजपणे मांडता येतील अशा रीतीने मूल्यमापन करावे. मूल्यमापनामुळे मुलांना आती दडपण वावरणार नाही याची दक्षता घ्यावी.
3) प्रत्येक शिक्षकांनी मूल्यमापन करण्यासाठी विषयांची उद्दिष्टे पहावी व त्यानुसार मूल्यमापनाची कार्यपद्धती ठरवावी.
4) विहित विषयाचे ज्ञान आकलन उपयोजन कौशल्य अभिरुची अभिवृत्ती रससंग्रह इत्यादी उद्दिष्टांची मूल्यमापन करण्यापूर्वी त्याविषयीच्या वर्गात आवश्यक ते पुरेसा सराव घ्यावा.
5) संकलित मूल्यमापनासाठी प्रत्यक्ष तयार करताना सर्व उद्दिष्टांना योग्य प्रमाणात बारा द्यावा तसेच वस्तुनिष्ठ लघुत्तरी व दीर्घोत्तरी प्रश्नांसाठी इयत्ता आणि अयोग्य प्रमाणात भारांश निश्चित करावा इयत्ता पहिली दुसरी व इयत्ता तिसरी चौथीसाठी वस्तुनिष्ठ व लघुत्तरी प्रश्न अधिक असावेत इयत्ता पाचवी ते आठवीसाठी वस्तुनिष्ठ लघुत्तरी व दीर्घ उत्तीर्ण प्रश्नासाठी अनुक्रमे सर्वसाधारणपणे 20%, 60% व20% नारायण असावा.
6) प्रत्येक शाळेतील त्या त्या वर्गांना शिकवणाऱ्या शिक्षकांनी विषयनिहाय, वर्गणी आहे संकलित मूल्यमापन करावे. कोणत्याही अन्य यंत्रणे कडून तयार करण्यात आलेली मूल्यमापनाची साधने तंत्रे आणि प्रश्नपत्रिका वापरल्या जाणार नाहीत याची दक्षता घ्यावी.
7) संकलित मूल्यमापनासाठी साधन तयार करताना विद्यार्थ्यांची चिकित्सकृती सूर्यवंशीलता आणि बहुविध बुद्धिमत्ता (Multiple intelligence )वाव ठेवावा त्यासाठी आवश्यकतेनुसार मुक्तातरी प्रश्नांचा (Open Ended Questions) उपयोग करावा. यांत्रिक प्रतिसाद भूकंपट्टी यावर भर देणाऱ्या आणि स्मरणावर आधारातीत प्रश्नाना वाव देऊ नय.
8) संकलित मूल्यमापनाचे वेळापत्रक वर्ग शाळा पातळीवर निश्चित करावे. मूल्यमापन करताना वेळेची लवचिकता ठेवावी.
9) मूल्यमापनातून निदर्शनास आलेल्या उल्लेखनीय बाबी तसेच वैयक्तिक गुणांची आवर्जून दखल घ्यावी आणि विद्यार्थ्यांची आवड लक्षात घेऊन अशा गुणांचा विकासासाठी विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन द्यावे.
10) अतिरिक्त पूरक मार्गदर्शन संकलित मूल्यमापन करताना जे विद्यार्थी संपाद उपनुकीमध्ये मागे असल्याचे आढळून येईल अशा विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी / त्रुटींचा शोध घ्यावा व त्यानुसार वेळेच्या वेळी विद्यार्थ्यांना वैयक्तिक अथवा गटात अतिरिक्त पूरक मार्गदर्शन करून त्यांना अपेक्षित संपादनूक पातळी पर्यंत आणावे.
✴️ श्रेणी पद्धतीचा वापर ✴️
विद्यार्थ्यांना घ्यावयाच्या प्रगती पत्रकात विद्यार्थ्यांची विषयावर संपादनूक त्यांनी प्राप्त केलेल्या गुनावरून खालील गोष्ट का दर्शवल्याप्रमाणे श्रेणी मध्ये लिहावी सर्व विषयांची सरासरी काढून संकलित श्रेणी नोंदवू नये.
 |
| श्रेणी तक्ता |
विद्यार्थी मूल्यमापनाच्या वेळी अनुपस्थित राहतील त्यांचे पुन्हा मूल्यमापन करण्यात यावी सर्व विद्यार्थी वरच्या श्रेणीकडे वाटचाल करतील यासाठी शाळा व शिक्षकांनी प्रयत्नशील राहावे. विशेष करून 'ड ' व त्याखालील श्रीनीतील विद्यार्थ्यांना अतिरिक्त पूरक मार्गदर्शन करुण किमान 'क-२ ' श्रेणी पर्यंत आणावे ही शाळा व शिक्षकांवर बंधनकारक राहील. मात्र अशा विद्यार्थ्यांना कोणत्याही परिस्थितीत त्याच येथे ठेवता येणार नाही.
✴️सातत्यपूर्ण सर्व कशमूल्यमापन कार्यपद्धतीचा शासन निर्णय डाऊनलोड करण्यासाठी येथे टच करा.✴️
